Dilqəm Əhmədov "Fərqlilər" və Franz Kafka "Milenaya məktublar"

Hər vaxtınız xeyir. Əvvəlcə 28 may Cümhiyyətimizin 101-ci ili münasibətiylə hər birimizi təbrik edirəm.  Elə haqqında yazdığım ilk kitab da Cümhuriyyətimiz üçün çalışan, canlarından keçən dahilər haqqındadır. 

---

Əlqərəz.. Kitab jurnalist, yazar, kolleksiyaçı Dilqəm Əhmədin şəxsi arxivində olan məktublar, foto şəkillər əsasında yazılıb «Fərqlilər» kitabı. Cümhuriyyət tariximizin məşhur simaları M.Ə.Rəsulzadə, Ü.Hacıbəyli, Ə.Topçubaşov, Ə.Ağaoğlu, İ.Aşurbəyli haqqında maraqlı fotoşəkillər və məktublara rast gələcəksiz. Bəzi məlumatlar tam açılmasa da sizə maraqlı məqamlar haqqında araşdırma aparmaq üçün açar olacaq. Məsələn özümdən misal göstərə bilərəm ki, uzun müddət M.F.Axundzadənin «Kəmalüddövlə məktubları»nın məhz nə məqsədlə yazıldığı maraqlı idi və bu kitab sayəsində bəzi məqamları özüm üçün aydınlaşdırmış oldum. Növbəti əsər yəqin ki, məhz o əsər olacaq. Tarixi faktlar, məlumatlarla dolu olmasına baxmayaraq tez oxuyub bitirə biləcəyiniz kitab olacaq. Həmçinin hər bir şəxsiyyətə aid paraqraf maraqlı başlıqlarla adlandırılıb: «İki dəfə intihar edən filosof», «Siyasət və sevgi», «109 yaşlı əlyazma», «Stalin mükafatı alan cümhuriyyətçi» və s. Fikrimcə hər bir başlığın maraqlı adlandırılması dayanmadan növbəti şəxsiyyətin kim olması marağını artıraraq kitabı daha oxunaqlı edir. Məndən bu qədər, maraqlı olsa oxuyub fikirlərinizi mənimlə də bölüşməyi unutmayın🤗 

1883-cü ildə Yəhudi ailəsində, Praqada dünyaya gəlmiş, hər zaman yalnız, bədbəx həyat tərzi, pessimist əsərləri ilə tanınan Franz Kafka... Çətin uşaqlıq illəri keçirən, əsərlərində də bunu hiss etdirən Kafka nə atası ilə nə də anası ilə yaxşı münasibətləri olmayıb. Atası ilə münasibətləri isə xüsusiylə bilinəndir – “Atama məktublar”. Amma atasına olan münasibətdən təkcə o əsərdə deyil həmçinin çox az nüansı hətta haqqında yazmaq istədiyim “Milenaya məktublar” əsərində də hiss etmək olar. Kafka psixoloji problemləriylə də tanına bir yazar olub – uşaqlıqdan aldığı travmalar, sıxıntıları, ailə münasibətləri və s. Ona görə də Milenaya olan sevgisini də çox qeyri adi tərzdə ifadə edir – “Mən niyə, məsələn, sənin otağındakı xoşbəxt skaf deyiləm, o şkaf sən kresloda, yaxud yazı stolunda arxasında oturanda, divanda uzananda, yatanda (yuxun şirin olsun!) düz sənə baxır. Niyə mən şkaf deyiləm?”və s. belə misallar. Şəxsən öz adımdan deyə bilərəm ki, mənə xoş olmadı bu sevgi hekayəsini oxumaq. Yalnız və yalnız cavabsız məktublar... Özündən 13 yaş kiçik, evli bir qadına qarşı bəslədiyi sevgi hisləridir. Kafka Milenanı cəmi 3 dəfə görüb. Ondan sonra isə bu qəribə sevgi etiraflarıyla dolu məktublar yazılmağa başlayıb. Milenanın bu məktublardan xəbəri olub olmadığı haqqında məlumatım təəssüf ki, yoxdur. Onu da etiraf edim ki, kitabı sona qədər oxuyub bitirə bilmədim. Heç cür bunu özümə məcbur edə bilmədim... Hörmətli Kafka, üzürlü say bəlkə nə vaxtsa bu kitabı bir də əlimə alıb oxumaq həvəsinə düşərəm... amma indi yox ☺️. 

Son olaraq da onu deyim ki, F.Kafka məhşurluğa (41 yaşında vəfat edib) ölümündən sonra qovuşub. Əsərlərini məhv etməyi vəsiyyət etsə də dostu Max Brod bunu etmir və bundan sonra Kafka demək olar ki, bütün dünyada məhşurlaşır. 

Kitabı isə əsl Kafka sevərlərə məsləhər görə bilərəm. Fikrimcə yalnız onlar böyük sevgi və həvəslə oxuyub bitirə bilərlər. 

Bu dəfəlik də bu qədər. Hələlik🤗. 

Baxdığım Azərbaycan filimləri haqqında

Hər vaxtınız xeyirli olsun (yazılarımı oxuyan varsa ) . Xarici filimləri kənara qoyub bir az da öz filimlərimizdən yazmaq qərarına gəldim (xüsusiylə də 2000-ci illərdən indiyə qədər çəkilən filimlər aiddir bura). İlk olaraq çox uzun illər əvvəl baxdığım bir filimdən yazacam. Həqiqətən baxmağa layiqli bir filimdi deyə düşünürəm (əsəbləri yerində olmayanlara

Üç filim və bir kitab (Быть Астрид Линдгрен, Пристегните ремни, Невидимый гость, Любите ли вы Брамса?)

Hər vaxtınız xeyir, ümid edirəm həyatınızda hər şey qaydasında gedir. Bu gün sizə yeni yazı hazırlamaq qərarına gəldim və elə bu gün də yazıb bitirdim. Dekabrın sonu və yanvarın əvvəlinə təsadüf edən üç filim və bir “minibook”. Beləliklə növbəylə filimləri və kitabı təqdimata keçirəm. İlk filim... 

Bu filim haqqında yazmaq üçün əvvəl Astrid Lindgren haqqında balaca bir araşdırma aparmaq qərarına gəldim. Çünki yazıçı haqqında (filmin qəhrəmanı) heç bir məlumatım yox idi. Yəqin ki, “Karlson və balaca oğlan haqqında hekayə”yə hamınız baxmısız. Düzünü deyim 2015-ci ilə qədər

Bir-birimizə demədiyimiz sözlər

Hər vaxtınız xeyirli olsun. Uzun zamandır yazı yazmağı unutmuşdum. Və seriallara bir qədər ara verib (əslində “American horror history” serialına baxıram) oxuduğum kitablardan yazmaq qərarına gəldim. Köhnə oxuduqlarımdan yazmayacam, son oxuduğum iki kitab haqqında yazacam. Beləliklə...

İlk kitab tanınmış fransız yazıçısı Mark Levi qələmindən çıxmış, sayca 8-ci romanı olan “Bir-birimizə demədiyimiz sözlər”-dir (“Toutes ces choses qu’on ne s’est pas dites” – orijinal dilində). Bu romanın adını uzun illər əvvəl eşitmişdim əslində, amma niyə oxumağı bu qədər gecikdirmişəm özüm də bilmirəm. Süjet xətti əslində çox maraqlıdı – fantastik, dram, bəzəm komediyaya da rast gəlmək olur.

“Jane Eyre” filmi və kitabı haqqında

Sakit, yumşaq (soft) bir film axtarışındasınızsa mütləq “Jane Eyre” filminə baxın.

Filim Charlotte Brontenin eyni adlı əsəri əsasında, 2011-ci ildə Cary Joji Fukunaga tərəfindən çəkilib. Ən çox “Jane Eyre” əsəri ilə tanınan yazıçının həyatı ilə tanış olduqda sonra məhz bu əsərin avtobioqrafik bir əsər olduğu qənaətinə gəldim. Yazıçının da həyatı demək olar ki, qəhrəmanının həyatı kimi ölümlərlə dolu idi. Lakin özündən fərqli olaraq Charlotta sonda qəhrəmanını xoşbəxt və uzunömürlü edir. Özü isə çox gənc yaşında, cəmi 39 yaşında həyatını tamamlayır. 

İspaniya istehsalı olan La casa de papel serialı

Bir şeyi istiyəndə tez və həmin dəqiqə olmasını istəyirəm – bu serial da elə oldu. Çox qısa vaxt ərzində baxıb bitirdim. Çəkiliş, aktyor heyyəti, kadrlar, rənglər, geyimlər – bir sözlə hər şey fikrimcə kifayət qədər keyfiyyətli idi. Fonda eşdilən bəzi ispan sözləri isə mənim üçün sadəcə yenicə aşiq olmuş qızcığazın sevgilisinin səsini eşitmək kimi bir şeydi 😍 (bənzətməyə bax da 😄, sadəcə özüm üçün yenicə kəşf etdiyim ispan dilinə olan sevgimi ifadə etməyə çalışdım). Qısaca bu seriala baxma səbəblərimdən biri məhşurluğudursa, ikinci səbəbim İspaniya idi.

Serialın premyerası 2017-ci il may ayında baş tutub. Ekranlara çıxdığı gündən özünə xeyli kütlə yığmağı bacaran serialın süjet xətti əslində çox rast gəldiyimiz tipik oğurluq və sevgi hekayəsidir. Həyatda bəxti gətirməyən 8 insan (oğru) bir araya gələrək öz gələcəklərini dəyişmək və yeni həyata başlamaq qərarına gəlirlər.  Qarət etmək istədikləri İspaniyanın Milli sikkə və pul markaları fabriki olur. Hadisələr də məhz burda baş verir. Ümumilikdə 15 epizoddan ibarətdir (neçə sezon olduğunu isə başa düşə bilmədim). İspan yazıçısı Carlos Maria Dominguezin əsəri əsasında çəkilib. Amma mənə elə gəlir ki, əsər özü serial qədər maraqlı deyil. Adətən mən əksini deyirəm, amma bu dəfə 6-ci hissim mənə belə deyir. İspan dilini öyrənəndən sonra bəlkə kitabı oxumaq qismət olar😍. Mövzudan uzaqlaşmayım, keçim obrazların analizinə.

Serial əsas qəhrəmanlardan biri olan Tokio tərəfindən şərh edilir. Tokino bu soyğunu ən çox arzulayanlardan biri olsa da fikrimcə ən çox da qayda pozanlardan birincisidir. İlk pozduğu qayda isə qrupa daxil olanlardan Rio ləqəbli həmkarı ilə bir-birlərinə aşiq olmalarıdır (daha sonra bu qaydanı Professor və Denver də pozur). Rio isə daha çox planın texniki işləri ilə məşğul olur.

Professor – planın beynidir. Planı bütün incəliyi ilə, detallı şəkildə idarə edir. Özünün də dediyi kimi plan onun atası tərəfindən işlənsə də reallaşdırmaq ona qismət olur. Berlin obrazı Professora ən yaxın olan obrazdır. Hətta son epzodlardan başa düşmək olur ki, onlar qardaşdırlar. Berlin serialın ən “cool” (bu sözü çox sevirəm 😇) obrazıdır fikrimcə. Bu soyğuna qədər 15-ə qədər oğurluq həyata keçirdib və bunun isə xəstəliyi ilə əlaqədar son soyğun olacağını da serialda dilə gətirir. İlk epizodlarda ən çox bəyəndiyim obraz Professor olsa da sonda Berlin “favorite” obrazıma çevrilir. Bunu sonda etdiyi jestlərlə əlaqələndirə bilərəm. 

Nayrobi serialın ən pozitiv obrazıdır. Hər kəs kimi problemlərinin olmasına baxmayaq pozitiv qalmağı bacaran, plana sadiq qalan və başqa bir şey düşünməyənlərdən biridir. Nayrobi tam bir “pul atası”dı 😄(pul kəsimi, kodlaşdırması işi ilə məşğul olduğuna görə belə adlandırdım). Moskva özünü hər zaman günahlandıran, oğluna atalıq etmədiyinə görə ona daha yaxşı gələcək vermək adına plana daxil olanlardandır. Serial boyu özünü hər zaman təmkinli, səbrli aparan bir obrazdır. Oğlu Denver isə onun tam əksi olan, eyni zamanda cahil bir obrazı canlandırır (çox maraqlı gülüşü də var hətta ☺️). Helsinki və Oslo (bilmədim əmi uşaqlarıdı ya xala uşaqları, nəysə ki, qohumdurlar 😄) – plana əsgəri güc məqsədi ilə daxil edilmiş obrazlardır.

Obrazların seçdiyi Salvador Dali maskaları da düşünürəm ki, təsdüf deyil. Bildiyim qədəriylə Dali də son dərəcə emosional, hər şeyin əksinə gedən bir xarakterə sahib olub, soyğunun  məqsədi də bir növ fikrimcə belə idi. İlk baxışda obrazla seçilmiş adlar çox xoş, qeyri-adi və maraqlı görsənsə də bəzi maraqlı məqamlar var imiş. Belə ki, obrazlara verilən adların bir başa İkinci Dünya Müharibəsi (1939)  ilə əlaqəsi olduğu rastıma çıxdı. Bu şəhərlər İkinci Dünya Müharibəsində iştirak etmiş ölkələrdə yerləşir. Hətta öz xarakterləri ilə adlarını daşıdıqları ölkələrin müharibə zamanı missiyalarını, müharibənin gedişatında olan rollarını qismən də olsa görmək olar (yuxarda etdiyim qısa analiz də məhz buna görə idi). Yəni, heç nə təsadüfdən olmur...

Serial özlüyündə çox axımlıdır, hər epizoddan sonra digərinə baxmaq üçün can atırsan. Cinayətkarlara qeyri-adi simpatiyan yaranmağa başlayır, zamanla polislərə nifrət də edirsən. İspan polisinin necə aciz, zəyif olduğnu da görmüş oluruq burda. Carlos əmi İspan polisini niyə belə təsvir edib, bilmirəm. Amma sonda əsirlərdən heç birinin ölməməsi, Professor və dəstəsinin əsl məqsədinin bu olmadığını görmək, hətta oğurladıqları pulların belə heç kimə məxsus olmaması, özlərinin yaratdıqları kağızlar olduğunu görəndə oğrulara olan simpatiyaya görə özümü günhkar hesab etmədim (O boyda komissar Rachel belə oğruların tərəfinə keçir😌). Və sonda - bəzi dramatik səhnələrdə fonda səslənən “Bella Ciao” mahnısı özüm üçün kəşf etdiyim çox gözəl mahnı oldu. Yalnış araşdırmamışamsa mahnı 1900-cu illərə aiddir. Bir əsrdən də çoxdur yaşı yəni. 

Serial haqqında bu qədər. Bir az uzun oldu deyəsən, amma ümid edirəm bəyənilən bir yazı olar. Yenidən görüşmək ümudi ilə 😇. Özünüzə yaxşı baxın. 

Özünü Sevməyi Unutma (Motivasiya)

Hər kəsə salamlar, təbii ki, yazılarımı oxuyan varsa ☺️. Əslində bunları kimsə oxusun deyə yazmıram, yazmaqdan zövq aldığım üçün yazıram. Beləliklə, bu dəfəki mövzum da elə məhz “mən”-dən olacaq. Son zamanlar özümü dəyişməyə, inkişaf etdirməyə daha çox can atıram. Motivasiya, özünü inkişaf, pozitiv düşüncələrlə bağlı videolara baxıram. Elə onlardan özüm üçün seçib, əməl etməyə çalışdığım bəzi qaydaları sizinlə paylaşmaq istəyirəm.

Bəzən həyatımızın qaydasında getmədiyini düşünürük, bunu özümüzə ən böyük problem edirik, gecəmizi-gündüzümüzə qatırıq... Axı niyə? Çox gözəl bilirik ki, “mükəmməl” heçnə yoxdur - ailədə, dostlarla münasibətdə, şəxsi münasibətdə hətta zaman-zaman problemlər yaşayırıq, əsas olan xırda mübahisədən belə zövq almaqdır düşünürəm. Sadəcə həyatınızı bir az da çətinləşdirib, ürəyinizdə “problem otağı”nı aktiv saxlamayın. Qoy o da xoşbəxt döyünsün. Əhvalınızı yüksəltmətə çalışın, çünki bunu sizin yerinizə heç kim etməyəcək.

·    Nə istədiyini, nəyi sevdiyini bil. Bu həm vacib, həm də ən çətin olandır. Sevdiyin iş səni sözün əsl mənasında xoşbəxt edəcək və xoşbəxtliyin üçün tükənmədən çalışmaq, irəli addım atmaq – həyatda başına gələn ən gözəl şeydir.

· Hal-hazırda yediyin faydasız qidalardan imtina et. Mağazaya girərkən ziyanı özündən də böyük olan o “balaca paketlər”ə qaçma. Onların əvəzinə alma, banan ya da başqa sevdiyin meyvələrdən yaxud da digər faydalı qidalardan al. Son zamanlar mən belə edirəm 😌. Sadəcə təbii və xeyirli qidalar. Məsələn, şəkər, un, kofedən uzaq durmağa çalış. Bol-bol su iç. Özündə qəbul et ki, su sənə hər şeydən iki qat faydalıdır.

· Yeni dil öyrənməyə başla. Bir və ya iki dil bilirsənsə bununla kifayətlənmə. Dil biliyin sənin dünyaya olan qapının açarıdı. Bundan başqa çox “cool” görünəcəksən 😍. Mən artıq başlamışam.

· Həftə sonlarından zövq almağı öyrən. Yorulmuşam, halım qalmayıb, gəzməyə vaxtım yoxdu kimi bəhanələri qoy bir qırağa. Bunları etmədikcə təmbəlləşirsən. Oturduğun yerdən qalx, hazırlaş və plansız bir şəkildə evdən çıx. Dostlarınla görüş, muzeylərə get, filmə get, idmanla məşğul ol, dünyayla əlaqəni genişləndir, ya da sadəcə tək gəz. Əsas odur ki, bir yerdə oturma. İnan bu sənin ruhuna o qədər gözəl təsir edəcək ki, gəzməyi artıq həyat tərzinə çevirəcəksən. Amma təbii ki, bu isti havalarda, günəşin hökümranlıq etdiyi saatlarda gəzmə ☀️.

· Düşüncələrini, gördüklərini yaz. Yazmaq fikrimcə hər kəsə yaxşı təsir edir. Yaxşı yazırsan, ya pis yazırsan, oxucuların var və ya yoxdu – bunu düşünmə, sadəcə yaz. Bəzən ürəyində yığılıb qalanlar hərflər vasitəsiylə çıxıb tökülür, yəni yazmaq səni yalnız rahatladacaq. Əvvəllər heç kimə deyə bilmədiklərimi bir kağıza yazıb, sonra isə cırıb tullayırdım. İndi isə bloga yazıram 📝 və bundan sonra daha çox yazmağa çalışacam. Qarşına məqsəd qoy, məqsədlərini bir yerə yaz, heç kim görməsə də “dünya” bu mesajını oxuyacaq. Əmin ol, oxuyacaq.

· Vaxtını idarə etməyə çalış. Məsələn, yuxudan duranda ilk işin telefonu əlina almaq olmasın. Bu vərdişini hətta özündən tamam uzaqlaşdır. Telefon sənin vaxtını oğurlamamalıdır, o sadəcə sənə köməkçi vasitədir. Həyatını tamamilə işğal etməsinə icazə vermə, sən ondan güclüsən. Sadəcə telefonu həyatından uzaqlaşdır, bax gör hər şeyə necə vaxt çatdırırsan. Özünə günlük plan yaz və ordakıları yerinə yetirməyə çalış. Zamanla bunu vərdiş halına gətirəcəksən. Bir işi ya et ya da başqasına yönləndir, yəni uzatma. Tez qərar verməyi öyrən.

· Sosial şəbəkələrdən uzaq dur, internetdə boş zaman keçirtmə, kompyuter oyunlarını özünə qadağan et, TV-dən özünü uzaq tut. Son xəbərləri tez oxumağa can atma, onsuz bir neçə saat sonra maraqlı xəbərlərdən hamı danışacaq. Zövq aldığın, faydalı məlumatları oxu. Mən telefonumda sosial şəbəkələrə aid olan proqramları qovluqda saxlayıram, beləliklə telefonu əlimə alanda ilk gördüyüm instagram, facebook və ya digər proqramlar olmadığı üçün heç yadıma da düşmür 📵.

· Tez durmağı özündə adət halına gətir. Zamanla tez yatmağı da öyrənəcəksən. Paradoks ondadır ki, tez duranda sən daha çox iş görə bilirsən. Təcrübəmə əsaslanaraq bu bəndi təsdiqləyirəm.

· Çalış ətrafında düzgün, səmimi, ağıllı insanlar olsun. Amma unutma ki, sən də onlara qarşı eyni olmalısan. Son zamanlar dostluqdan öyrəndiyim çox şeylər oldu. İnan ki, səmimi dostlarının olması çox gözəldir. Ətrafında heç kim yoxdursa demək problemi özündə də axtarmalısan. Səhvini düzəltmək heç vaxt gec deyil. Dostlarla canlı ünsiyyət yaratmağa çalış, tez-tez görüş, bir yerlərə get, paylaşmağı öyrən. Mesaj, telefon danışıqları, lap görüntülü danışıq belə heç vaxt canlı ünsiyyəti əvəz edə bilməz. Neqativ, pessimist insanlardan uzaq dur. Yüksəlmək üçün sənin yanınada belə xüsusiyyətli insanlar olmamalıdır.

· Həyatının hər dəqiqəsini, hər saniyəsini sev və dəyər ver.

· Səyahətin üçün “копилка” ayır. Mütləq deyil ki, səyahət üçün bu Fransa, İtalya və yaxud da İspaniya olsun. Ölkə daxili əraziləri gəz. Gözəl anları yaddaş kartında ömürlük saxla.

·        Hər gün getdiyin yolu dəyiş. Məsələn, hər zaman düşdüyün dayanacaqda deyil, ondan əvvəldə düş. İşə və ya evə başqa yolla get. Daha çox gəz (yenə də gəzmək☺️). Əvvəllər heç vaxt etmədiyin bir şeyi et. Məsələn, mən paraşutdan tullanmağı planlaşdırıram (i know it is crazy😜). Bunu etsəm mütləq paylaşacam.

· Otağını qaydaya saldığın kimi həyatını da qaydaya sal. Lazımsız əşyaları, kağızları, qeydləri tulla, hətta sənə ağırlıq verən insanları çıxart həyatından.

· Dünyanı olduğu kimi qəbul et, şikayətlənmə. Keçmişində ilişib qalma, onun sənin gələcəyinlə heç bir əlaqəsi yoxdu. Bitirdiyin məsələyə nöqtə qoymağı bacar, istəsən bu o qədər də çətin olmayacaq.

· Oxu, 📚öyrən, öyrət, özünü dəyiş və dünya da sənə eyni cavabla qayıdacaq. Özünü sev, özünü sev ki, dünya da səni sevsin.

Və bu mesajı özünə hər gün təkrar et.